Ο Γκάρντιαν για το «Καναρίνι του Αιγαίου»

Εκτενές ρεπορτάζ για την θρυλική Πολίτισσα ρεμπέτισα φιλοξένησε η κορυφαία Βρετανική εφημερίδα Γκάρντιαν αυτή την εβδομάδα. Αφορμή, η κυκλοφορία – από σήμερα, Πέμπτη 6 Νοεμβρίου 2014 – σε κινηματογράφους στη Βρετανία ενός ντοκιμαντέρ για την πολυτάραχη, αλλά δημιουργική, ζωή της Ρόζας Εσκενάζι.

Το ντοκιμαντέρ, «Γλυκό μου Καναρίνι» (My Sweet Canary), έχει σκηνοθετήσει η Ελληνοκύπρια τραγουδίστρια και σκηνοθέτιδα Μάρθα Λούις, η οποία μεγάλωσε στην Κυπριακή κοινότητα του Λονδίνου με τα ρεμπέτικα της Ρόζας. Η κ. Λούις θα παρουσιάσει μαζί με άλλους μουσικούς και ένα πρόγραμμα-αφιέρωμα στη Ρόζα Εσκενάζι στο Φεστιβάλ Τζαζ του Λονδίνου στις 23 Νοεμβρίου.

«Η Εσκενάζι ήταν η βασίλισσα του ρεμπέτικου,» γράφει η δημοσιογράφους της Γκάρντιαν. «Παρότι τραγουδούσε στα Ελληνικά, καταλαβαίνεις τι λέει χωρίς μετάφραση: υπάρχει κάτι σκληρό και γεμάτο προσμονή στη φωνή της Ρόζας Εσκενάζι, επιθυμία, πόθος, πόνος μαζί,» συνεχίζει.

Το άρθρο της βρετανικής εφημερίδας, εφορμούμενο από το ντοκιμαντέρ, μπαίνει σε πτυχές της ζωής της μεγάλης ρεμπέτισσας που άνθισε στην Κωνσταντινούπολη, που είναι άγνωστες στο ευρύ κοινό, ακόμα και στην Ελλάδα.

Γεννήθηκε Σάρα Σκινάζι στην Κωνσταντινούπολη τη δεκαετία του 1890, με γονείς φτωχούς. Δεν συμφωνούσαν με την επιλογή της να γίνει καλλιτέχνις, αλλά εκείνη ήταν αγύριστο κεφάλι, κι έγινε πρώτα χορεύτρια. Έφηβη ακόμα κλέφτηκε με έναν πολύ μεγαλύτερο άνδρα, κι έπειτα «αφαίρεσε» δέκα χρόνια από την ηλικία της, επανεφηύρε τον εαυτό της ως «Ρόζα Εσκενάζι» και άρχισα να τραγουδά ρεμπέτικα σε μαγαζιά της Πόλης. Στα τέλη του ’20, σε ένα από αυτά, την ανακάλυψε ο ρεμπέτης και παραγωγός Παναγιώτης Τούντας –ο οποίος και την έπεισε το φθινόπωρο το 1929 να κάνει τον πρώτο της δίσκο. Αμέσως σημείωσε μεγάλη επιτυχία κι έτσι η Εσκενάζι έγινε διάσημη πολύ γρήγορα, κάνοντας με την άνοδό της τα ρεμπέτικα να φτάσουν ευρύτερο κοινό.

Τη δεκαετία του 1930 η Εσκενάζι ηχογράφησε 500 τραγούδια κι έγινε η πρώτη Ελληνίδα που πήγε στις ΗΠΑ για να ηχογραφήσει στον κολοσσό Columbia. Τραγουδούσε στα Ελληνικά, τα Τούρκικα, τα Αρμένικα, τα Αραβικά, τα Ιταλικά, Γίντις (ευρω-εβραϊκά), και συνέθετε τραγούδια και η ίδια, ανάμεσά τους και το τραγούδι “Γλυκό μου Καναρίνι.”

eskenazy 1

Η πολυτραγουδισμένη της «Μισιρλού» έγινε το τραγούδι-σύμβολο μίας εκ των πιο επιτυχημένων ταινιών των τελευταίων δεκαετιών, τουPulp Fiction του Κούεντιν Ταραντίνο.

Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής, η Εσκενάζι είχε ένα νυχτερινό κέντρο στην Αθήνα. Εκεί, παρότι ήταν Εβραία, βρήκε ασφάλεια λόγω ενός ψεύτικου πιστοποιητικού βάφτισης και του Γερμανού στρατιωτικού εραστή της.

Έκρυψε δεκάδες Έλληνες Εβραίους στη μαγαζί της, μέχρι που συνελήφθη και φυλακίστηκε για τρεις μήνες το 1943. Ο Γερμανός σύντροφός της και ο γιός της παρενέβησαν και βγήκε από τη φυλακή.

Η καριέρα της είχε μία μικρή ανάκαμψη της δεκαετία του ’70, όταν παρουσιάστηκε σε τηλεοπτικές εκπομπές. Το 1977 έδωσε την τελευταία της συναυλία. Πέθανε το 1980, περνώντας τις τελευταίες της στιγμές με τον σύντροφό της, έναν αστυνομικό 30 χρόνια νεότερό της.

Η κ. Λούις, που επιμελείται του ντοκιμαντέρ, είπε στην Γκάρντιαν ότι για τα γυρίσματα επισκέφθηκε την ελληνική κοινότητα στην Ιερουσαλήμ κι έπειτα την Κωνσταντινούπολη, την Θεσσαλονίκη, την Αθήνα και τον Πειραιά. «Αυτό που ήταν ενδιαφέρον είναι ότι οι άνθρωποι στην Τουρκία νομίζουν ότι τα τραγούδια είναι δικά τους, το ίδιο κι οι άνθρωποι στην Ιερουσαλήμ και στην Ελλάδα,» είπε η Λούις στην βρετανική εφημερίδα.

«Αλλά το ντοκιμαντέρ τολμά να πει ότι ανήκουν σε όλους μας. Στην πραγματικότητα, αυτό που κάνει τα τραγούδια αυτά τόσο ξεχωριστά είναι η μίξη των τριών πολιτισμών.»