Ο πληθωρισμός βαθμών και η υπονόμευση της μαθησιακής διαδικασίας. Μια σιωπηλή κρίση στο σχολείο

Τα τελευταία χρόνια, μέσα στους διαδρόμους του σχολείου, φαίνεται να απλώνεται ένα πέπλο αυταπάτης. Ένα σταδιακό ξεθώριασμα της μάθησης.. Οι βαθμοί ανεβαίνουν ολοένα και ψηλότερα, συχνά πιο ψηλά από την πραγματική προσπάθεια, πιο ψηλά από τις γνώσεις, πιο ψηλά από εκεί όπου μπορεί να σταθεί με ασφάλεια ένας μαθητής. Και όταν ο βαθμός παύει να είναι καθρέφτης της πραγματικότητας, γίνεται παρηγοριά στιγμιαία, αλλά και αυταπάτη επικίνδυνη.

Μαθητές μαθαίνουν να προχωρούν χωρίς να κοπιάζουν, να επιβραβεύονται χωρίς να έχουν κατακτήσει, να πιστεύουν πως η πρόοδος είναι δεδομένη και όχι αποτέλεσμα επιμονής. Οι οικογένειες αντικρίζουν εικόνες επιτυχίας που πολλές φορές δεν αντιστοιχούν στις πραγματικές δυνατότητες ή στα κενά που παραμένουν αθέατα. Και όταν αργότερα η πραγματικότητα απαιτήσει γνώση, συνέπεια, αντοχή, η διάψευση γίνεται βαρύτερη.

Κάπως έτσι, κάθε χρόνο, οι αριστούχοι των γυμνασίων πληθαίνουν τόσο, ώστε η αριστεία κινδυνεύει να καταντήσει τυπική σχολική διακόσμηση και όχι ουσιαστική διάκριση. Αν συνεχίσουμε με αυτόν τον ρυθμό, η λέξη «ΑΡΙΣΤΟΣ» δε θα περιγράφει την επίδοση αλλά απλά, ως μια ευγενική χειρονομία, την παρουσία μέσα στην τάξη.

Παράλληλα, το σχολείο μοιάζει κάποιες φορές να φοβάται τα όρια. Οι απουσίες χαρίζονται, οι απαιτήσεις χαμηλώνουν, η ευθύνη αμβλύνεται, μήπως και δυσαρεστηθεί ο μαθητής ή θεωρηθεί αυστηρός εκείνος που επιμένει. Όμως η παιδαγωγική δεν είναι μόνο κατανόηση, είναι και αλήθεια. Δεν είναι μόνο αποδοχή, είναι και καθοδήγηση. Γιατί τα παιδιά δεν χρειάζονται έναν κόσμο όπου όλα επιτρέπονται και όλα συγχωρούνται, αλλά έναν χώρο όπου θα μάθουν ότι η προσπάθεια έχει αξία και οι επιλογές συνέπειες.

Η υπερβολική επιείκεια συχνά μοιάζει με φροντίδα, όμως μπορεί να στερεί από τον νέο άνθρωπο κάτι πολύ πιο σημαντικό: την ευκαιρία να γνωρίσει τα όριά του, να αποτύχει, να επιμείνει, να βελτιωθεί. Να χτίσει αντοχή. Διότι η πραγματική στήριξη δεν βρίσκεται στο να ωραιοποιείς την πορεία κάποιου, αλλά στο να τον βοηθάς να βαδίσει σταθερά πάνω στην αλήθεια της.

Και μέσα σε αυτό το κλίμα, όσοι εκπαιδευτικοί επιμένουν ακόμη να υπηρετούν το μέτρο, συχνά αντιμετωπίζονται σαν παράταιροι, σχεδόν γραφικοί. Ίσως γιατί η συνέπεια υπενθυμίζει ευθύνες που πολλοί προτιμούν να αφήνουν σιωπηλές, κάτω από την εύκολη ασφάλεια της επιείκειας.

Το σχολείο δεν οφείλει να είναι χώρος εύκολων επιβεβαιώσεων. Οφείλει να είναι τόπος μάθησης, προσπάθειας και ειλικρίνειας. Γιατί όταν οι βαθμοί χάνουν το νόημά τους, κινδυνεύει να χαθεί μαζί τους και η πίστη ότι η γνώση κατακτάται. Και τότε η μεγαλύτερη ήττα δεν είναι ένας αυστηρός έλεγχος ή ένας χαμηλός βαθμός. Είναι η απαξίωση της ίδιας της μαθησιακής διαδικασίας.

Ίσως τελικά η πιο δύσκολη ευθύνη του εκπαιδευτικού να μην είναι να γίνεται αρεστός, αλλά να παραμένει δίκαιος. Να προστατεύει όχι τη στιγμιαία ικανοποίηση, αλλά το μέλλον του μαθητή.