Υπαρκτός και σοβαρός ο κίνδυνος στο Σαραπιό

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΣΤΕΒΗ 

Ο συναγερμός και η κινητοποίηση το απόγευμα της Παρασκευής, 25 Ιανουαρίου 2019, στην περιοχή του Σαραπιού, στην διασταύρωση του δρόμου Χίου – Καρδαμύλων με τον δρόμο προς το Πιτυός όπου το έργο – φάντασμα για την κατασκευή φράγματος, μπορεί μεν να έχει λήξει προσωρινά, ωστόσο ανέδειξε σε όσους έχουν την δυνατότητα ορθής τεχνικής και σώφρονος κρίσης ότι ο κίνδυνος είναι εκεί και μάλιστα αναπόδραστος.

Η διάνοιξη μιάς χωμάτινης τάφρου για την εκτόνωση και την εξασφάλιση διεξόδου του νερού σε περίπτωση που συνεχισθούν οι βροχοπτώσεις και η κατάκλυση του φράγματος μπορεί να ήταν το ενδεδειγμένο μέτρο το βράδυ της Παρασκευής, αλλά για την επόμενη ημέρα είναι κυριολεκτικά ασπιρίνη σε καρκινοπαθή.

Δεν θα ανατρέξουμε στην ιστορία του έργου, ούτε γιατί εγκαταλείφθηκε στην μέση, καθότι είναι αυτονόητο ότι πρόκειται για μια λανθασμένη από πολλές απόψεις επιλογή, τόσο ως προς τον χώρο, όσο και ως προς το μέγεθος, συνακόλουθα με την υπερδιαστασιολόγησή του.

Πολύ απλά, επιχειρήθηκε να κατασκευαστεί ένα φράγμα σε μια περιοχή, όπου οι απορροές είναι πολύ μικρές για το μέγεθος του φράγματος, της τάξης περίπου του ενός εκατομμυρίου κυβικών μέτρων. Ούτε στα καλύτερα όνειρα, δεν θα μπορούσε να γεμίσει ένα τέτοιο φράγμα, αφού η λεκάνη απορροής είναι εξαιρετικά μικρή, μόλις 2,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όταν η αντίστοιχη στο Κόρης Γεφύρι είναι εξαπλάσια.

Ωστόσο, στην παρούσα φάση δεν είναι τούτο το θέμα συζήτησης και προβληματισμού, ούτε και πρέπει να αποτελέσει παρά μόνον για τον πολιτικό καταλογισμό όσων το συνέλαβαν ως ιδέα και επιχείρησαν να το υλοποιήσουν και εν συνεχεία το εγκατέλειψαν.

Υπαρκτός ο κίνδυνος να θρηνήσουμε θύματα

Το μείζον ζήτημα σήμερα είναι η εγκατάλειψη του έργου στην τύχη του και για να είμαστε σαφείς δεν εννοούμε ότι δεν συνεχίσθηκε η κατασκευή του, αλλά ότι ουδείς ενδιαφέρθηκε να δει πώς συμπεριφέρεται, τι κινδύνους μπορεί να δημιουργήσει και πώς μπορούν αυτοί να αντιμετωπισθούν, πριν θρηνήσουμε θύματα.

Γιατί όσο κι αν ακούγεται βαρύ, ναι ο κίνδυνος να θρηνήσουμε θύματα είναι υπαρκτός και αυτό που έγινε το βράδυ τη Παρασκευής ήταν μια δυνατή καμπάνα ότι δεν μπορεί το θέμα να ξεφύγει από την τεχνική και πολιτική ατζέντα της επόμενης ημέρας.

Όλα αυτά τα χρόνια που πέρασαν από την διακοπή των εργασιών και ειδικότερα τα τελευταία, η περιφερειακή ενότητα Χίου, στην οποία ανήκει το έργο, όχι μόνον δεν ασχολήθηκε με αυτό, αλλά μάλλον επαναπαύθηκε στην τρέχουσα πραγματικότητα ότι αυτό το φράγμα ουδέποτε θα γεμίσει, άρα άστο εκεί στην ησυχία του.

Θα μπορούσε να είναι έτσι, αν η υφιστάμενη κατασκευή λειτουργούσε όπως ορίζουν οι κανόνες της τεχνικής και της επιστήμης.

Το φράγμα γέμιζε, ενώ έπρεπε να αδειάζει

Για να γίνει σαφές πρέπει να αναφερθεί ότι το συγκεκριμένο έργο, που αποτελείται από την λεκάνη συλλογής και το πρόφραγμα, δηλαδή ένα πρόχειρο φράγμα (κατ΄ οικονομίαν η λέξη για να γίνει σαφές), το οποίο στη εξέλιξή του θα γινόταν κανονικό φράγμα, προβλέπει την ύπαρξη και λειτουργία υπερχειλιστή, δηλαδή εκείνο το τεχνικό έργο που θα απέτρεπε την υπερχείλιση του φράγματος και θα οδηγούσε τις επιπλέον ποσότητες νερού στα κατάντι (στο κάτω μέρος και μακριά από το σώμα του προφράγματος).

Στην προκειμένη περίπτωση δεν υπάρχει υπερχειλιστής και λογικό (από τεχνικής απόψεως) δεν υπάρχει, επειδή υπάρχει αγωγός παροχέτευσης του νερού, που βρίσκεται στον πυθμένα της λεκάνης. Και μέσα από αυτόν τον αγωγό φεύγει διαρκώς το νερό, άρα ουδέποτε συγκεντρώνεται – και δεν πρέπει να συγκεντρώνεται νερό – στο φράγμα, που δεν είναι φράγμα, αλλά μια προσωρινή τεχνική κατασκευή, που διευκολύνει την κατασκευή του κυρίως φράγματος.

Δεν λειτουργεί ο αγωγός στον πυθμένα της λεκάνης

Όμως, ως απεδείχθη εφέτος, που οι βροχοπτώσεις είναι αυξημένες και διαρκείς, ο εν λόγω αγωγός δεν φαίνεται να λειτουργεί, πολύ απλά έχει βουλώσει από φερτές ύλες κι αυτό έχει (τεχνικά) την εξήγησή του. Δεν κατασκευάσθηκε στο στόμιο του αγωγού φρεάτιο υπερυψωμένο που θα παίρνει το νερό από υψηλότερο σημείο και θα το παροχετεύει στο ρέμα και θα προστατεύει – ταυτόχρονα – την έξοδο και τον ίδιο τον αγωγό από τις φερτές ύλες.

Φέτος, λοιπόν, που έβρεξε λίγο παραπάνω φάνηκε ότι ο αγωγός παροχέτευσης δεν λειτουργεί. Ίσως, να ήταν έτσι από πέρυσι ή και πριν δύο χρόνια, ωστόσο οι μειωμένες απορροές νερού δεν ανέδειξαν το πρόβλημα, ίσως να ήταν αρκετή και μια μικρή δίοδος για να φεύγει όσο νερό έμπαινε.

Άδηλον πώς θα συμπεριφερθεί το πρόφραγμα

Η συνετή παραδοχή είναι ότι επειδή βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα οι βροχοπτώσεις θα συνεχισθούν, άρα το Σαραπιό θα εξακολουθήσει να μαζεύει νερό, ανάλογα με την ένταση των βροχών, το οποίο και θα μένει όλο μέσα στην λεκάνη, με εξαίρεση όσο προλαβαίνει να παροχετεύεται μέσω της τάφρου που διανοίχθηκε το βράδυ της Παρασκευής, στην άκρη του προφράγματος.

Ωστόσο, η παροχετευτικότητα της συγκεκριμένης τάφρου είναι πεπερασμένη, δηλαδή αν πέσει πολύ νερό δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά και μοιραία το φράγμα θα υπερχειλίσει και απροσδιόριστες ποσότητες νερού θα κατακλύσουν τον δρόμο – στέψη του προφράγματος, κινούμενες προς τα κάτω. Αν αυτό συμβεί άπαξ και στιγμιαία και με περιορισμένες ποσότητες νερού μπορεί να πει κανείς ότι πιθανόν να μην υπάρξει πρόβλημα.

Αν, όμως, η ροή είναι ανεξέλεγκτη, χειμαρρώδης και συνεχής, τότε το πρόφραγμα θα διαβρωθεί, θα υποσκαφεί και ο κίνδυνος κατάρρευσής του είναι άμεσος.

Όμως, δεν είναι μόνον αυτή η αιτία δημιουργίας κινδύνου κατάρρευσης του προφράγματος. Είναι και η συμπεριφορά του ίδιου του συγκεκριμένου έργου, το οποίο κατασκευάσθηκε ως πρόφραγμα κι όχι ως φράγμα. Το πρόφραγμα δεν είναι στεγανό, δεν έχει αργιλώδη πυρήνα, είναι μια προσωρινή κατασκευή, η οποία ουδείς αυτή τη στιγμή γνωρίζει για πόσο θα αντέξει με τις τεράστιες ποσότητες νερού που της ασκούν πιέσεις.

Ακόμα και αν δεχθεί κανείς ότι ως όγκος και κατασκευή είναι ικανή να αντέξει π.χ. 100.000 κυβικά μέτρα νερού, ουδείς γνωρίζει αν κάποιες ποσότητες νερού διαφεύγουν μέσα από το σώμα του προφράγματος (διήθηση), τι υποσκαφές ή σπηλαιώσεις μπορεί να έχει ήδη δημιουργήσει ή θα δημιουργήσει το νερό στην πορεία και πόσον αυτά μπορεί να αποδειχθούν μοιραία σε ένα βάθος χρόνου, ακόμα και ολίγων ημερών, αν όχι ωρών.

Επιβεβλημένη η άμεση εκτίμηση του κινδύνου

Οι σπασμωδικές ενέργειες το βράδυ της Παρασκευής, οπότε και εδόθη στην πυροσβεστική υπηρεσία Χίου εντολή για απάντληση ποσότητας υδάτων – κάτι που ευτυχώς δεν έγινε τελικά, αλλοιώς θα γελούσαμε επί χρόνια με αυτό το ανέκδοτο – καταδεικνύουν ότι το πρόβλημα και ο κίνδυνος δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν με πολιτικές αποφάσεις του ποδαριού και με το βλέμμα στραμμένο στις επικείμενες αυτοδιοικητικές εκλογές.

Απαιτείται άμεση παρέμβαση ειδικών τεχνικών, έμπειρων σε τέτοιου είδους έργα μηχανικών, που θα εκτιμήσουν την υφιστάμενη κατάσταση και τον επικείμενο κίνδυνο και θα προτείνουν παρεμβάσεις άμεσες για την εξάλειψη του κινδύνου.

Αυτό βρίσκεται στην αρμοδιότητα και ευθύνη της περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, η οποία όφειλε να κινηθεί χθες κι όχι αύριο.

Ωστόσο, ευθύνη για την κινητοποίηση όσων είναι αρμόδιοι φέρουν ο δήμος Χίου για την προστασία των δημοτών του και η εισαγγελία Χίου για την προστασία του πληθυσμού.

Κάθε ολιγωρία από όσους έχουν ευθύνη και αρμοδιότητα μπορεί να αποδειχθεί μοιραία.